Gaz do klimatyzacji samochodowej nie jest dziś jednym uniwersalnym czynnikiem. W zależności od wieku i konstrukcji pojazdu możemy spotkać przede wszystkim R134a i R1234yf, w starszych, historycznych instalacjach również R12, a w wybranych nowszych konstrukcjach także R744, czyli CO2.
Do tego dochodzą dostępne na rynku zestawy do samodzielnego uzupełniania klimatyzacji, których zawartość nie zawsze jest czynnikiem przewidzianym przez producenta samochodu. Dlatego przed napełnieniem układu trzeba ustalić jaki czynnik jest wymagany, jaka powinna być jego masa oraz jaki olej jest przewidziany dla danej sprężarki i instalacji.
Profesjonalna obsługa klimatyzacji nie polega więc wyłącznie na tym, aby „dobić gaz” do momentu, aż z nawiewów zacznie lecieć chłodne powietrze.
R12, R134a i R1234yf – skąd zmiany czynników chłodniczych?
W starszych samochodach stosowano czynnik R12, czyli CFC-12. Zapewniał dobre właściwości chłodnicze, jednak należy do substancji zubożających warstwę ozonową, dlatego został wycofany z nowych zastosowań w ramach międzynarodowych regulacji dotyczących ochrony warstwy ozonowej.
Jego następcą w motoryzacji został R134a. Nie niszczy on warstwy ozonowej, ale ma wysoki współczynnik GWP, czyli potencjał tworzenia efektu cieplarnianego. Z tego powodu przepisy Unii Europejskiej ograniczyły stosowanie fluorowanych gazów o GWP powyżej 150 w układach klimatyzacji nowych samochodów osobowych i wybranych lekkich pojazdów użytkowych.
Od 1 stycznia 2017 roku nowe pojazdy objęte dyrektywą MAC wprowadzane na rynek Unii Europejskiej nie mogą korzystać w klimatyzacji z fluorowanych gazów cieplarnianych o GWP wyższym niż 150. Nie oznacza to jednak, że R134a zniknął z serwisów – nadal jeżdżą miliony starszych samochodów fabrycznie przystosowanych do tego czynnika.
Jednym z głównych następców R134a stał się R1234yf. Ma on znacznie niższy wpływ na klimat, ale w przeciwieństwie do R134a jest czynnikiem lekko palnym, dlatego jego obsługa wymaga odpowiednio przystosowanego sprzętu i przestrzegania procedur producenta urządzenia oraz pojazdu.
| Czynnik | Gdzie można go spotkać? | Najważniejsza cecha serwisowa |
|---|---|---|
| R12 | Historyczne układy klimatyzacji | Substancja zubożająca warstwę ozonową; nie jest czynnikiem do współczesnych układów |
| R134a | Duża liczba starszych i nadal eksploatowanych pojazdów | Wysoki GWP; układ należy obsługiwać zgodnie z fabryczną specyfikacją pojazdu |
| R1234yf | Nowsze samochody osobowe i dostawcze | Niski GWP i lekka palność; potrzebny jest sprzęt przeznaczony do tego czynnika |
| R744 (CO2) | Wybrane nowoczesne konstrukcje | Znacznie wyższe ciśnienia robocze i całkowicie dedykowana instalacja serwisowa |
W sklepie TIP-TOPOL dostępne są zarówno czynniki chłodnicze do klimatyzacji samochodowej, jak i stacje do obsługi klimatyzacji przeznaczone do różnych typów układów.
Czy R134a można zastąpić R1234yf?
Nie należy traktować R134a i R1234yf jako zamienników, które można dowolnie stosować w tym samym układzie. Samochód powinien być obsługiwany czynnikiem przewidzianym przez producenta.
Układy przeznaczone do R1234yf wykorzystują inne rozwiązania serwisowe i odpowiednie zabezpieczenia. Różnice dotyczą również między innymi złączy serwisowych, procedur obsługi oraz wymagań wobec urządzeń serwisowych.
Przed rozpoczęciem pracy należy sprawdzić oznaczenie na tabliczce lub naklejce układu klimatyzacji oraz dane techniczne producenta pojazdu. Znajduje się tam zazwyczaj informacja o rodzaju czynnika i wymaganej masie napełnienia.
R744, czyli CO2 – czy to przyszłość klimatyzacji samochodowej?
Alternatywą stosowaną w wybranych konstrukcjach jest R744, czyli dwutlenek węgla. Jest to czynnik o bardzo niskim wpływie na klimat w porównaniu z klasycznymi fluorowanymi czynnikami chłodniczymi.
Układ R744 pracuje jednak przy znacznie wyższych ciśnieniach niż typowa instalacja wykorzystująca R134a czy R1234yf. Wymaga więc odpowiednio zaprojektowanych sprężarek, przewodów, zaworów, wymienników oraz specjalistycznego sprzętu serwisowego.
R744 nie jest zamiennikiem, który można po prostu wprowadzić do układu R134a lub R1234yf. Jest częścią instalacji zaprojektowanej od początku do pracy z CO2.
Warsztaty obsługujące takie pojazdy potrzebują dedykowanych urządzeń. W ofercie TIP-TOPOL można znaleźć również stacje klimatyzacji do układów R744 / CO2.
Co znajduje się w zestawach do samodzielnego napełniania klimatyzacji?
Jednym z największych problemów związanych z zestawami DIY jest założenie, że każda puszka opisana jako „gaz do klimatyzacji” zawiera dokładnie taki czynnik, jaki przewidział producent samochodu.
Na rynku można spotkać produkty wykorzystujące węglowodory lub ich mieszaniny, między innymi substancje na bazie propanu. Węglowodory mogą mieć właściwości chłodnicze, ale są również palne i nie powinny być automatycznie traktowane jako odpowiednik R134a lub R1234yf.
Wprowadzenie nieznanej mieszaniny do samochodu może stanowić problem podczas późniejszego serwisowania, ponieważ warsztat może spodziewać się w układzie fabrycznego czynnika. Zanieczyszczony lub nieznany czynnik może również stwarzać problem dla urządzeń służących do odzysku.
Jeżeli do układu wcześniej wprowadzono zamiennik, mieszaninę węglowodorową lub inny niestandardowy produkt, należy poinformować o tym serwis przed podłączeniem pojazdu do stacji klimatyzacji.
Profesjonalny warsztat może korzystać z identyfikatora czynnika, który pozwala ograniczyć ryzyko wprowadzenia nieprawidłowej substancji do obiegu stacji serwisowej. W ofercie TIP-TOPOL znajdują się również urządzenia umożliwiające identyfikację R134a, R1234yf i zanieczyszczeń występujących w badanej próbce.
Dlaczego nie należy dobierać ilości czynnika tylko na podstawie ciśnienia?
Proste zestawy do samodzielnego uzupełniania klimatyzacji często wykorzystują niewielki manometr zamontowany na przewodzie. Taki pomiar może być przydatną informacją diagnostyczną, ale nie pozwala wiarygodnie określić masy czynnika znajdującego się w instalacji.
Ciśnienie zależy między innymi od:
- temperatury otoczenia,
- temperatury czynnika,
- prędkości obrotowej sprężarki,
- przepływu powietrza przez skraplacz,
- obciążenia cieplnego układu,
- stanu poszczególnych podzespołów klimatyzacji.
Dlatego prawidłowa ilość czynnika jest określana przede wszystkim masą zgodną ze specyfikacją producenta pojazdu. Profesjonalna stacja może odzyskać czynnik, zważyć odzyskaną ilość i następnie napełnić instalację wymaganą masą.
Zobacz wyposażenie do profesjonalnej obsługi klimatyzacji samochodowej, w tym stacje serwisowe, pompy próżniowe, wyposażenie do kontroli szczelności oraz akcesoria warsztatowe.
Próżnia w klimatyzacji – dlaczego jest potrzebna?
Po otwarciu układu klimatyzacji może znaleźć się w nim powietrze i wilgoć. Profesjonalne urządzenie serwisowe wykorzystuje pompę próżniową, aby przed napełnieniem przygotować układ do dalszej obsługi.
Proces wytwarzania próżni pomaga:
- usunąć powietrze znajdujące się w instalacji,
- ułatwić usuwanie wilgoci z układu,
- przygotować instalację do kontrolowanego napełnienia właściwym czynnikiem.
Prosta puszka z przewodem nie zastępuje pompy próżniowej ani pełnej procedury serwisowej. Jeżeli układ został rozszczelniony podczas naprawy, samo wprowadzenie nowej porcji czynnika nie jest prawidłowym zakończeniem obsługi.
Olej do klimatyzacji – dlaczego nie można dolewać go „na oko”?
Sprężarka klimatyzacji wymaga odpowiedniego smarowania, ale nie oznacza to, że podczas każdego serwisu należy automatycznie dolać dużą porcję oleju.
Znaczenie mają:
- rodzaj oleju wymagany przez producenta,
- jego całkowita ilość w instalacji,
- ilość oleju odzyskanego podczas obsługi,
- rodzaj wykonanej naprawy i wymienionych podzespołów,
- konstrukcja sprężarki, w tym wymagania układów pojazdów hybrydowych i elektrycznych.
Zarówno niedostateczne smarowanie, jak i niewłaściwa ilość lub rodzaj oleju mogą negatywnie wpływać na działanie układu. Dlatego ilość środka smarnego należy dobierać według procedury i danych technicznych producenta pojazdu lub sprężarki, a nie na podstawie przypadkowej wartości.
Dlaczego klimatyzacja traci czynnik?
Jeżeli klimatyzacja po pewnym czasie przestaje chłodzić z powodu zbyt małej ilości czynnika, ważniejsze od kolejnego uzupełnienia jest ustalenie dlaczego jego ilość się zmniejszyła.
Przyczyną mogą być między innymi:
- nieszczelne połączenia,
- uszkodzenie przewodu,
- nieszczelny skraplacz,
- problem z uszczelnieniem sprężarki,
- uszkodzenie innego elementu obiegu.
Jeżeli istnieje podejrzenie nieszczelności, układ powinien zostać odpowiednio zdiagnozowany. W ofercie TIP-TOPOL dostępne są między innymi urządzenia i akcesoria do wykrywania nieszczelności klimatyzacji.
Czy można po prostu uzupełnić brakujący czynnik?
Samo uzupełnienie może sprawić, że układ ponownie zacznie chłodzić, ale nie jest równoznaczne z usunięciem przyczyny utraty czynnika.
Jeżeli instalacja jest nieszczelna, kolejne porcje czynnika będą stopniowo opuszczać układ. Dlatego profesjonalna obsługa powinna uwzględniać stan instalacji, a w przypadku podejrzenia usterki również odpowiednią diagnostykę szczelności.
W przypadku fluorowanych gazów cieplarnianych obowiązują ponadto przepisy dotyczące ograniczania emisji, odzysku czynników i kwalifikacji osób wykonujących określone czynności serwisowe. Aktualne unijne zasady reguluje między innymi rozporządzenie (UE) 2024/573, a polskie wymagania dotyczące obsługi samochodowych układów klimatyzacji opisuje również UDT.
Czy warto samodzielnie „nabijać” klimatyzację?
Zestaw do samodzielnego uzupełnienia czynnika może wydawać się prostym sposobem na przywrócenie chłodzenia, ale jego możliwości są znacznie mniejsze niż profesjonalnej stacji serwisowej.
| Czynność | Prosty zestaw DIY | Profesjonalna obsługa |
|---|---|---|
| Uzupełnienie substancji w układzie | Możliwe w ograniczonym zakresie | Kontrolowane napełnienie właściwym czynnikiem |
| Dokładne dozowanie masy | Zależne od konstrukcji zestawu, często ograniczone | Napełnienie zgodnie z wartością określoną przez producenta |
| Odzysk starego czynnika | Nie | Tak, przy zastosowaniu odpowiedniej stacji |
| Wytworzenie próżni | Nie | Tak |
| Kontrola ilości odzyskanego oleju | Nie | Możliwa zależnie od wyposażenia stacji |
| Identyfikacja nieznanego czynnika | Nie | Możliwa z wykorzystaniem odpowiedniego identyfikatora |
| Diagnostyka nieszczelności | Bardzo ograniczona | Możliwość zastosowania dedykowanych metod i urządzeń |
Największym ograniczeniem prostego zestawu jest to, że odpowiada głównie na pytanie: „czy po dodaniu substancji klimatyzacja zacznie chłodzić?”. Nie odpowiada natomiast na pytanie, dlaczego czynnika brakowało, czy instalacja jest szczelna, jaka ilość znajduje się w układzie i czy wcześniej nie zastosowano niewłaściwego produktu.
Jak rozpoznać, jaki czynnik jest w samochodzie?
Przed podłączeniem stacji nie należy kierować się wyłącznie rokiem produkcji samochodu. Najlepiej sprawdzić oznaczenie układu klimatyzacji umieszczone przez producenta pojazdu oraz dane serwisowe konkretnej wersji.
Na oznaczeniu można znaleźć między innymi:
- typ czynnika chłodniczego,
- wymaganą masę napełnienia,
- informacje dotyczące oleju lub odwołanie do odpowiedniej specyfikacji.
Jeżeli istnieje podejrzenie, że samochód był wcześniej napełniany nieznanym zamiennikiem, profesjonalnym rozwiązaniem jest identyfikacja czynnika przed odzyskiem.
R134a czy R1234yf – jaką stację klimatyzacji wybrać do warsztatu?
Warsztat powinien dobrać stację przede wszystkim do pojazdów, które rzeczywiście obsługuje. Na rynku funkcjonuje nadal bardzo duża liczba samochodów z R134a, natomiast udział pojazdów wykorzystujących R1234yf rośnie wraz z wymianą parku samochodowego.
Do wyboru są między innymi:
- stacje do obsługi klimatyzacji samochodowej,
- stacje przeznaczone do R1234yf,
- urządzenia obsługujące dwa czynniki w odpowiednio rozdzielonych obiegach,
- stacje do klimatyzacji R744 / CO2.
W profesjonalnym serwisie istotna jest również możliwość prawidłowego odzysku czynnika, wykonania próżni, precyzyjnego dozowania oraz pracy z odpowiednimi olejami i wyposażeniem do diagnostyki nieszczelności.
Najczęstsze błędy przy obsłudze klimatyzacji
- dobieranie czynnika wyłącznie na podstawie rocznika samochodu,
- uznawanie R134a i R1234yf za bezpośrednie zamienniki,
- napełnianie instalacji wyłącznie na podstawie wskazania prostego manometru,
- dolewanie oleju bez sprawdzenia wymaganej ilości i specyfikacji,
- uzupełnianie czynnika bez ustalenia przyczyny jego ubytku,
- wprowadzanie nieznanej mieszaniny do układu bez informacji dla kolejnego serwisu,
- podłączanie nieznanego czynnika do stacji bez wcześniejszej identyfikacji w sytuacji, gdy istnieje ryzyko zanieczyszczenia instalacji.
Podsumowanie
R134a, R1234yf, R744 i substancje oferowane jako zamienniki różnią się nie tylko ceną. Mają inne właściwości fizyczne, wymagania serwisowe, wpływ na środowisko i wymagania dotyczące sprzętu.
W klimatyzacji samochodowej nie liczy się wyłącznie to, czy po napełnieniu z nawiewów zaczyna lecieć zimne powietrze. Ważne są również szczelność układu, prawidłowy rodzaj i masa czynnika, właściwy olej, usunięcie powietrza i wilgoci oraz bezpieczeństwo późniejszego serwisowania.
Dlatego przed rozpoczęciem pracy należy przede wszystkim ustalić wymagania producenta pojazdu. Profesjonalny warsztat powinien natomiast korzystać ze sprzętu przeznaczonego do konkretnego rodzaju czynnika i stosować właściwą procedurę odzysku, diagnostyki i napełniania.
